Νέος χάρτης για τον Κόλπο Καλλονής | Στο τραπέζι ζώνες αυστηρής προστασίας και περιορισμοί στην αλιεία

Κόλπος Καλλονής: Σχέδιο για «αυστηρή προστασία» στο 10% της Natura 2000 – Τι μπορεί να αλλάξει στην αλιεία 

---

Μια σημαντική διαδικασία, που μπορεί τα επόμενα χρόνια να αλλάξει τα δεδομένα στην αλιευτική δραστηριότητα μέσα στον Κόλπο Καλλονής, βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη.

Η περιβαλλοντική οργάνωση iSea, σε συνεργασία με τον Αλιευτικό Σύλλογο «Ο Μάκαρ», υλοποιεί μέσα στο 2026 πρόγραμμα με στόχο να συμβάλει στην επίτευξη 10% αυστηρής προστασίας εντός της περιοχής Natura 2000 του Κόλπου Καλλονής.

Και εδώ βρίσκεται το ουσιαστικό στοιχείο της υπόθεσης: το πρόγραμμα δεν περιορίζεται σε καταγραφές της θαλάσσιας ζωής ή σε μια γενική περιβαλλοντική μελέτη. Προβλέπει τον προσδιορισμό συγκεκριμένων θαλάσσιων εκτάσεων που θα μπορούσαν να αποτελέσουν Ζώνες Απόλυτης Προστασίας ή Περιοχές Περιορισμένης Αλιείας, καθώς και την εξέταση χωρικών και χρονικών περιορισμών στην αλιευτική δραστηριότητα.

Πρόγραμμα «σε εξέλιξη» μέσα στο 2026

Στην επίσημη παρουσίαση της iSea το έργο χαρακτηρίζεται ως «σε εξέλιξη», αφορά το Βόρειο Αιγαίο και εντάσσεται στις δράσεις για τις Θαλάσσιες Προστατευόμενες Περιοχές. Συνεργάτης του προγράμματος είναι ο επαγγελματικός αλιευτικός κόσμος του Κόλπου, μέσω του Συλλόγου «Ο Μάκαρ».

Η φιλοσοφία του προγράμματος παρουσιάζεται ως bottom-up, δηλαδή ως διαδικασία που επιχειρεί να διαμορφώσει το καθεστώς προστασίας «από τη βάση προς την κορυφή», με συμμετοχή της τοπικής κοινωνίας και κυρίως των ανθρώπων που ζουν καθημερινά από τη θάλασσα.

Σύμφωνα με την iSea, το σχέδιο θα βασιστεί τόσο στα υπάρχοντα επιστημονικά δεδομένα όσο και στις ανάγκες της τοπικής κοινότητας.

Το πρόγραμμα προβλέπει ουσιαστικά τέσσερα στάδια:

Αρχικά θα πραγματοποιηθεί αξιολόγηση των ειδών, των οικοτόπων, της αλιευτικής δραστηριότητας και των απειλών που υπάρχουν στον Κόλπο, ώστε να προσδιοριστούν οι περιοχές με τη μεγαλύτερη οικολογική σημασία και ανάγκη προστασίας.

Το δεύτερο και ίσως σημαντικότερο στάδιο αφορά συναντήσεις με τους τοπικούς αλιείς. Μέσα από αυτές προβλέπεται να προσδιοριστούν και να συνδιαμορφωθούν τα μέτρα που θα μπορούσαν να εφαρμοστούν.

Σε αυτή ακριβώς τη διαδικασία θα αναζητηθούν οι υποψήφιες περιοχές οι οποίες θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν:

• Ζώνες Απόλυτης Προστασίας (ΖΑΠ) ή

• Περιοχές Περιορισμένης Αλιείας – Fisheries Restricted Areas (FRAs).

• 
  

Παράλληλα, προβλέπεται να εξεταστούν και χωροχρονικοί περιορισμοί, δηλαδή μέτρα που ενδεχομένως θα διαφοροποιούνται ανάλογα με το σημείο του Κόλπου, την εποχή ή το είδος της αλιευτικής δραστηριότητας.

Στο τρίτο στάδιο θα συνταχθεί η τελική πρόταση, στην οποία θα καθορίζονται οι κρίσιμες περιοχές που χρειάζονται προστασία, αλλά και ο τρόπος με τον οποίο θα γίνεται η φύλαξη και η παρακολούθησή τους.

Και στη συνέχεια η πρόταση θα φτάσει στις αρμόδιες αρχές, με στόχο τόσο την υιοθέτησή της όσο και την εξεύρεση χρηματοδότησης για την εφαρμογή της.

Τι σημαίνει όμως «αυστηρή προστασία»;

Εδώ χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή. Η έννοια της «αυστηρής προστασίας» δεν είναι ένας απλός περιβαλλοντικός χαρακτηρισμός.

Στις κατευθυντήριες γραμμές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, οι αυστηρά προστατευόμενες περιοχές περιγράφονται ως περιοχές στις οποίες οι φυσικές οικολογικές διαδικασίες πρέπει να παραμένουν ουσιαστικά ανεπηρέαστες από ανθρώπινες πιέσεις.

Αυτό σημαίνει ότι σε πολλές περιπτώσεις επιτρέπονται μόνο περιορισμένες και αυστηρά ελεγχόμενες δραστηριότητες, εφόσον είναι συμβατές με τους στόχους προστασίας.

Άρα, το πραγματικά κρίσιμο ζήτημα για τον Κόλπο Καλλονής θα είναι τι ακριβώς θα προβλέπει το καθεστώς που τελικά θα προταθεί για κάθε περιοχή.

Δεν προκύπτει σήμερα ότι έχει αποφασιστεί μια οριζόντια απαγόρευση της αλιείας στο 10% του Κόλπου.

Προκύπτει όμως σαφώς ότι στο τραπέζι βρίσκονται περιοχές διαφορετικού βαθμού προστασίας και περιορισμοί στην αλιευτική δραστηριότητα, οι οποίοι πρόκειται να συνδιαμορφωθούν στο πλαίσιο του προγράμματος.

Γιατί επιλέγεται ο Κόλπος Καλλονής

Η απάντηση βρίσκεται στον εξαιρετικό οικολογικό πλούτο της περιοχής. Ο Κόλπος Καλλονής αποτελεί έναν από τους πιο ιδιαίτερους ημίκλειστους θαλάσσιους σχηματισμούς του Αιγαίου, με υφάλμυρα νερά και μοναδικές ωκεανογραφικές συνθήκες.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάζει η iSea, στον Κόλπο έχουν καταγραφεί περισσότεροι από 7.800 βιογενείς ύφαλοι στρειδιών, οι οποίοι καταλαμβάνουν συνολικά περίπου 3,5 τετραγωνικά χιλιόμετρα. Πρόκειται για σχηματισμούς που δημιουργούνται από το κοινό ευρωπαϊκό στρείδι Ostrea edulis και αποτελούν σύνθετα οικοσυστήματα, παρέχοντας καταφύγιο και τροφή σε μεγάλο αριθμό θαλάσσιων οργανισμών. Σε επιστημονικά δεδομένα που χρησιμοποιήθηκαν κατά την προηγούμενη διαβούλευση για τον Κόλπο αναφέρεται μάλιστα ότι περίπου 600 από τους συγκεκριμένους υφάλους έχουν ύψος μεγαλύτερο από 1,5 μέτρο, ενώ ένας σχηματισμός στην περιοχή του διαύλου εισόδου φτάνει σε ύψος περίπου 5,7 μέτρων.

Ένα από τα τελευταία «καταφύγια» της Πίννας

Ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα αποκτά η περιοχή εξαιτίας της Pinna nobilis, της γνωστής Πίννας.

Η iSea επισημαίνει ότι στον Κόλπο Καλλονής επιβιώνει ένας από τους λίγους εναπομείναντες ζωντανούς πληθυσμούς της Πίννας στη Μεσόγειο. Το γεγονός έχει ιδιαίτερη σημασία μετά τη μαζική θνησιμότητα που έπληξε το συγκεκριμένο προστατευόμενο είδος σε μεγάλο μέρος της Μεσογείου. Στον βυθό του Κόλπου καταγράφονται επίσης προστατευόμενα είδη σπόγγων, όπως Tethya και Axinella, πεννάτουλες, μαλακά και σκληρά κοράλλια και άλλοι οργανισμοί ευάλωτης βενθικής πανίδας.

Αλλά ο Κόλπος δεν είναι μόνο οικοσύστημα – είναι και εισόδημα

Η άλλη πλευρά της εξίσωσης είναι η οικονομία. Η αλιεία αποτελεί εδώ και δεκαετίες βασικό τμήμα της παραγωγικής ταυτότητας της περιοχής.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του προγράμματος, στον Κόλπο δραστηριοποιούνται περίπου 90 επαγγελματικά αλιευτικά σκάφη και σχεδόν 250 επαγγελματίες αλιείς. Χρησιμοποιούνται κυρίως δίχτυα και, εποχικά, παγίδες και αλιευτικά εργαλεία για τα όστρακα. Πέρα από την περίφημη σαρδέλα Καλλονής – παπαλίνα, ο Κόλπος αποτελεί μία από τις σημαντικότερες περιοχές αλιείας οστρακοειδών στην Ελλάδα, με χάβαρα, κυδώνια, καλόγνωμες, χτένια και άλλα είδη. Γι' αυτό και οποιαδήποτε αλλαγή στο καθεστώς αλιείας δεν αποτελεί απλώς περιβαλλοντικό ζήτημα. Αφορά άμεσα επαγγελματίες, οικογένειες και μια ολόκληρη τοπική παραγωγική αλυσίδα.

 

Η συνεργασία iSea – «Μάκαρ» δεν ξεκίνησε φέτος. Η iSea αναφέρει ότι συνεργάζεται με τον Σύλλογο από το 2023, αρχικά μέσα από το ευρωπαϊκό πρόγραμμα LIFE PanPuffinus, στο πλαίσιο του οποίου εξετάστηκε η παρεμπίπτουσα αλιεία θαλασσοπουλιών και δοκιμάστηκαν μέτρα περιορισμού των επιπτώσεων.

Το 2025 η συνεργασία προχώρησε ένα βήμα παραπέρα.

Η iSea αναφέρει ότι συνδιαμόρφωσε και κατέθεσε μέτρα για την αλιεία μέσα στη Natura 2000, στο πλαίσιο της διαβούλευσης για την Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη 7Β που αφορά, μεταξύ άλλων, το σχεδιαζόμενο Εθνικό Πάρκο Λέσβου – Λήμνου. Και εκεί είχαν ήδη διατυπωθεί πολύ συγκεκριμένες προτάσεις.

Η παλαιότερη πρόταση για τρεις ζώνες στον Κόλπο

Στο κείμενο των προτάσεων του 2025 προβλεπόταν η δημιουργία τριών ζωνών Α, Β και Γ, ειδικά σε σχέση με τη χρήση του συρόμενου παραδοσιακού εργαλείου που αναφέρεται ως «Αργαλειός – Λαγκάμνα».

Για τη λεγόμενη Ζώνη Α είχε προταθεί απαγόρευση χρήσης του συγκεκριμένου εργαλείου.

Η προτεινόμενη ζώνη είχε έκταση 66,62 τετραγωνικά χιλιόμετρα, δηλαδή περίπου 58,5% της συνολικής έκτασης του Κόλπου, και σύμφωνα με τη μελέτη κάλυπτε το σύνολο των γνωστών εκτάσεων Ποσειδωνίας και των καταγεγραμμένων θέσεων της Πίννας καθώς και μεγάλο μέρος των βιογενών υφάλων του στρειδιού.

Στις άλλες δύο ζώνες είχε προταθεί να επιτρέπεται η συγκεκριμένη δραστηριότητα αλλά με πρόσθετους περιορισμούς και ελέγχους.

Μεταξύ άλλων είχε εξεταστεί:

• πρόσθετος χρονικός περιορισμός στη χρήση του «Αργαλειού – Λαγκάμνας»,

• αλιευτική δραστηριότητα μόνο μεταξύ 08:00 και 13:00,

• εναλλαγή της αλιείας ανάμεσα στις Ζώνες Β και Γ,

• ενίσχυση της επιτήρησης από τον Λιμενικό Σταθμό Σκάλας Καλλονής,

• τοποθέτηση συστημάτων εξ αποστάσεως παρακολούθησης στα αλιευτικά σκάφη που χρησιμοποιούν το συγκεκριμένο εργαλείο,

• συνεχής επιστημονική παρακολούθηση των πληθυσμών των οστράκων και των προστατευόμενων οργανισμών.

• 
  

Προσοχή: αυτά δεν είναι τα μέτρα που έχουν αποφασιστεί για το νέο πρόγραμμα

Η διάκριση είναι απαραίτητη.

Οι συγκεκριμένες ζώνες και οι περιορισμοί αποτελούσαν προτάσεις που είχαν υποβληθεί στο πλαίσιο της περιβαλλοντικής διαβούλευσης του 2025.

Δεν πρέπει να ταυτιστούν αυτομάτως με το νέο πρόγραμμα του 2026.

Το φετινό πρόγραμμα προβλέπει νέα αξιολόγηση, συζητήσεις με τους αλιείς και συνδιαμόρφωση των υποψήφιων περιοχών και μέτρων.

Άρα οι τελικές ζώνες μπορεί να είναι διαφορετικές τόσο ως προς τα όριά τους όσο και ως προς το είδος των περιορισμών.

Ο ευρωπαϊκός στόχος 30x30 πίσω από το πρόγραμμα

Η πρωτοβουλία δεν αποτελεί μεμονωμένη τοπική κίνηση. Συνδέεται με τον ευρωπαϊκό στόχο «30x30».

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει θέσει ως στόχο μέχρι το 2030 τουλάχιστον το 30% των ευρωπαϊκών θαλασσών να βρίσκεται υπό καθεστώς προστασίας και περίπου το ένα τρίτο αυτών —δηλαδή 10% της συνολικής θαλάσσιας έκτασης— να τελεί υπό αυστηρή προστασία.

Αντίστοιχη κατεύθυνση έχει ενσωματωθεί και στον ελληνικό σχεδιασμό, ο οποίος αναγνωρίζει τον στόχο επιλογής περίπου 10% της θαλάσσιας επικράτειας της χώρας για καθεστώς αυστηρής προστασίας. Ο Κόλπος Καλλονής φαίνεται πλέον να μπαίνει έμπρακτα σε αυτή τη συζήτηση.

Για τη Λέσβο, το ζήτημα έχει δύο διαστάσεις που πρέπει να συνυπάρξουν. Από τη μία βρίσκεται η ανάγκη προστασίας ενός θαλάσσιου οικοσυστήματος εξαιρετικής αξίας, με σπάνια είδη, μοναδικούς σχηματισμούς και έναν από τους τελευταίους πληθυσμούς Πίννας της Μεσογείου. Από την άλλη βρίσκονται οι επαγγελματίες ψαράδες, οι οποίοι δεν παρακολουθούν απλώς τον Κόλπο από μακριά αλλά ζουν από αυτόν εδώ και γενιές. Και γι' αυτό ακριβώς έχει ιδιαίτερη σημασία ότι η ίδια η iSea αναφέρει πως οι αλιείς θα συμμετέχουν στον προσδιορισμό των περιοχών και στη συνδιαμόρφωση των μέτρων.

Το επόμενο μεγάλο ερώτημα είναι πλέον πολύ συγκεκριμένο: Ποια σημεία του Κόλπου Καλλονής εξετάζονται για αυστηρότερη προστασία;

Και αμέσως μετά: ποια αλιευτικά εργαλεία ή δραστηριότητες θα επηρεαστούν και σε ποιο βαθμό;

Αυτές οι απαντήσεις δεν έχουν ακόμη δημοσιοποιηθεί. Όταν όμως αρχίσουν να αποτυπώνονται οι πρώτες υποψήφιες ζώνες στον χάρτη, η συζήτηση για το μέλλον του Κόλπου Καλλονής θα περάσει από τη θεωρία στην πράξη.

πηγή | lesvosnews.net